W naszym poprzednim wpisie na blogu, Trening i programowanie dla 99,9 procent, przyjrzeliśmy się szerszej wizji Johna Kessela dotyczącej tego, w jaki sposób zawodnicy uczą się siatkówki.

Jedną z kwestii, na którą warto zwrócić szczególną uwagę, jest jego pogląd na siatkę: skoro mecz zawsze rozgrywa się nad siatką, dlaczego tak dużą część treningu spędzamy bez niej?

Proszę korzystać z siatki

Siatka jest jednym z charakterystycznych elementów siatkówki. Oddziela ona dwie drużyny, określa sposób rozgrywania piłki i dostarcza zawodnikom ważnych informacji wizualnych.

Jednak podczas wielu treningów siatkówki siatka jest rzadko wykorzystywana przez większą część sesji.

Zawodnicy wykonują rozgrzewkę, wykonując serię szybkich podań po tej samej stronie boiska. Przyjmują sobie piłkę bez siatki, ćwiczą wystawienie w parach oraz atakują piłki o ścianę. Dopiero w dalszej części treningu siatka staje się częścią ćwiczeń.

Ale skoro siatka jest obecna podczas każdego meczu, dlaczego mielibyśmy regularnie ją usuwać podczas treningów?

John Kessel, były dyrektor ds. rozwoju sportu w USA Volleyball i instruktor FIVB, twierdzi, że trenerzy powinni wykorzystywać siatkę od początku do końca każdego treningu. Nie oznacza to, że każde ćwiczenie musi być rozgrywane w formacie sześciu na sześciu. Oznacza to, że zawodnicy powinni rozwijać swoje umiejętności w środowisku przypominającym mecz, w którym uczą się grać.

Siatka to coś więcej niż tylko przeszkoda

Siatka nie tylko zmusza zawodników do podbijania piłki w górę. Pomaga im również zrozumieć, co dzieje się po drugiej stronie boiska.

Znaczna część skutecznego przyjęcia i obrony ma miejsce, zanim piłka przeleci nad siatką. Zawodnicy obserwują podejście serwującego, pozycję ciała atakującego, możliwości rozgrywającego oraz kierunek uderzenia. Wykorzystują te informacje, aby przewidzieć, gdzie prawdopodobnie poleci piłka.

Zawodnicy nie są w stanie w pełni rozwinąć tych umiejętności odczytywania sytuacji, gdy akcja rozpoczyna się od rzutu piłki przez trenera z tej samej strony boiska.

W siatkówce zawodnicy muszą nauczyć się patrzeć przez siatkę i ponad nią. Muszą rozpoznać, skąd nadlatuje piłka, jak ustawia się przeciwnik i jakie opcje są nadal dostępne.

Im częściej w treningach wykorzystuje się siatkę, tym więcej okazji mają zawodnicy do rozwijania tych umiejętności.

Ćwicz rytm gry

Siatkówka opiera się na rozpoznawalnej sekwencji:

Przyjęcie, wystawienie i atak.

Jednak wiele tradycyjnych ćwiczeń rozdziela te elementy. Zawodnicy wielokrotnie wykonują przyjęcia piłki, wykonują wystawienia tam i z powrotem lub atakują po bezpośrednim podaniu od trenera.

Ćwiczenia te mogą obejmować wiele powtórzeń, ale często pomijają kontekst, w jakim dana umiejętność jest wykorzystywana.

Rozgrywający nie tylko musi skierować piłkę w stronę celu. Musi również reagować na piłkę przelatującą nad siatką i stworzyć okazję dla rozgrywającego. Rozgrywający musi zbliżyć się do niedoskonałego podania, ocenić dostępnych atakujących i podać piłkę nadającą się do ataku. Atakujący musi przewidzieć podanie, wyczuć moment zbliżenia się do siatki i wysłać piłkę nad siatką.

Te czynności są ze sobą powiązane.

Właśnie dlatego Kessel twierdzi, że jednym z najlepszych sposobów trenowania przyjęcia, wystawienia i ataku jest kompletna sekwencja przyjęcie-wystawienie-atak. Ta sama zasada dotyczy obrony: obrona piłki, wystawienie i zakończenie akcji atakiem.

Nie zawsze konieczne jest rozgrywanie pełnej wymiany. Nawet prosta sekwencja trzech odbiciach nad siatką może dostarczyć bardziej realistycznych informacji niż izolowane ćwiczenie techniczne.

Naucz zawodników, jak przeskakiwać siatkę

Ćwiczenia takie jak uderzanie o ścianę i tradycyjny „pepper” często zachęcają zawodników do uderzania piłki w dół. Nie ma tu żadnej przeszkody do pokonania, więc ruch ten może stopniowo tracić związek z wymaganiami rzeczywistego ataku.

Podczas meczu piłka, która uderzy w siatkę, natychmiast kończy wymianę. Przeciwnik nie musi wykonywać bloków, bronić ani podejmować decyzji.

Piłka, która przelatuje nad siatką, ale ląduje za linią, często jest bardziej korzystnym błędem. Może ona dotknąć bloku, zmusić obrońcę do podjęcia decyzji lub pozostać w grze, ponieważ przeciwnik próbuje ją opanować.

Nie oznacza to, że trenerzy powinni zachęcać zawodników do wybicia każdej piłki poza boisko. Oznacza to, że priorytetem powinno być przelecenie piłki nad siatką. Kierunek, siła i celność można następnie rozwijać bez ciągłego utrwalania nawyku uderzania w dół w przeszkodę.

Korzystanie z siatki podczas rozgrzewki i ćwiczeń ataku pomaga zawodnikom wyrobić ten nawyk. Gdy pełnowymiarowa siatka nie jest dostępna, trenerzy mogą użyć liny lub wyobrazić sobie barierę na odpowiedniej wysokości.

Niech zawodnicy wykonają te elementy techniczne

Podczas wielu treningów trener staje się centralną postacią niemal każdego ćwiczenia. Podaje piłkę rozgrywającemu, atakuje z pola, rzuca piłki w kierunku obrońców i rozpoczyna każde nowe powtórzenie.

Zapewnia to kontrolę i ułatwia organizację ćwiczeń. Oznacza to jednak również, że zawodnicy stają się zależni od przewidywalnych sygnałów.

Trener często stoi dokładnie w tym samym miejscu i podaje niemal identyczne piłki. Rozgrywający prawie nie musi się ruszać. Przyjmujący wie, skąd nadchodzi piłka. Blokujący reaguje na podanie trenera, a nie na ruchy prawdziwego atakującego.

Co najważniejsze, trener przeprowadza ćwiczenia, które zawodnicy muszą opanować.

Podczas meczu trener nie może wejść na boisko, aby wykonać idealny drugi kontakt lub zagrać kontrolowaną piłkę w kierunku obrońcy. Zawodnicy muszą sami radzić sobie w takich sytuacjach.

W miarę możliwości należy pozwolić zawodnikom na samodzielne rozpoczynanie i kontynuowanie ćwiczeń. Rozgrywający może podać piłkę do przyjmującego, odebrać podanie zwrotne i zagrać do atakującego. Zawodnik może wykonać atak przeciwko prawdziwemu blokowi. Obrońcy mogą odbijać piłkę w kierunku kolegi z drużyny zamiast odsyłać każdą piłkę do trenera.

Dzięki temu trener może wyjść poza grupę ćwiczeń, obserwować przebieg zajęć i udzielać wskazówek.

Niech rozgrywający się ruszy

Często spotykanym zwyczajem treningowym jest to, że trener stoi w pobliżu środka boiska i wielokrotnie podaje idealne piłki w kierunku rozgrywającego.

Wynika z tego wiele powtórzeń wystawienia, ale eliminuje to jedno z najważniejszych zadań rozgrywającego: dotarcie do piłki.

Podczas meczów podania nadchodzą z różnych kierunków i na różnych wysokościach. Niektóre są za krótkie, zbaczają w stronę siatki lub lecą w kierunku linii bocznej. Rozgrywający musi przewidzieć podanie, szybko się poruszyć, znaleźć równowagę i wybrać odpowiedni podanie.

Zamiast podawać każdą piłkę z tego samego miejsca, zmieniaj punkt pierwszego kontaktu. Jeszcze lepiej, niech piłka pochodzi z przyjęcia lub akcji obronnej nad siatką.

Pomaga to rozwijać koordynację ruchową, orientację w przestrzeni i umiejętność podejmowania decyzji, a także technikę wystawienia.

Trenujcie po obu stronach boiska

Wiele ćwiczeń atakujących koncentruje się głównie na podaniach do pozycji nr 4. Atakujący zewnętrzni wykonują dużą liczbę powtórzeń, podczas gdy podania do tyłu i ataki przez pozycję nr 2 poświęca się znacznie mniej uwagi.

Z czasem ta nierównowaga wpływa zarówno na rozgrywających, jak i na atakujących. Rozgrywający czują się pewniej, podczas wystawiania do przodu niż do tyłu, a atakujący z prawej strony mają mniej okazji do doskonalenia wyczucia czasu.

Tak zwana słaba strona może zatem stać się słaba częściowo z powodu sposobu, w jaki drużyny prowadzą treningi.

Trenerzy mogą stworzyć bardziej zrównoważone środowisko treningowe, regularnie wykorzystując obie strony siatki. Nie wymaga to dokładnego podziału 50 na 50 w każdym ćwiczeniu, ale zawodnicy powinni mieć wystarczającą liczbę powtórzeń, aby nabrać pewności w ataku i wystawieniu w obu kierunkach.

Niech blokujący odczytują prawdziwych atakujących

Trener stojący na skrzynce może symulować powtarzające się kontakty blokowe, ale pozbawia to również zawodników istotnych informacji.

Blokujący musi zazwyczaj zdecydować, gdzie i kiedy wykonać skok, analizując ruch zbliżającego się atakującego. Blokujący obserwuje podanie, kąt zbliżania się, pozycję ramion oraz moment wymachu ramion.

Kiedy trener stoi nieruchomo nad siatką, większość tych informacji zostaje utracona. Blokujący może po prostu reagować na podanie piłki lub na ruch ramienia trenera.

Jeśli atak zasługuje na blok, należy w miarę możliwości pozwolić zawodnikom ćwiczyć blokowanie przeciwko prawdziwemu atakującemu. Jakość ataku może początkowo być niższa, ale taka sytuacja dostarcza bardziej przydatnych informacji oraz rozwija wyczucie czasu i umiejętność oceny sytuacji, które są niezbędne podczas blokowania.

Zacznijcie dalej od siatki

Trenerzy regularnie proszą atakujących, aby zachowywali odpowiednią odległość od siatki, jednak często podają piłki, które są podane wyjątkowo blisko siatki.

Powoduje to konflikt między wytycznymi a warunkami treningowymi.

Praktycznym rozwiązaniem jest rozpoczęcie ćwiczeń ataku z większej odległości od siatki. Na przykład zawodnicy mogą zaczynać w okolicy linii trzech metrów i stopniowo zbliżać się do siatki w miarę poprawy wyczucia czasu i kontroli.

Zachęca zawodników do pełnego wykonania podejścia, sięgnięcia po piłkę i wysłania jej nad siatką, zamiast dryfowania pod nią. Gdy już będą potrafili skutecznie atakować z bezpieczniejszej odległości, wystawienia mogą stopniowo stawać się bardziej realistyczne.

Korzystaj z siatki podczas całego treningu

Częstsze korzystanie z siatki nie oznacza, że każde ćwiczenie musi być skomplikowane. Trenerzy mogą wprowadzać proste modyfikacje:

Niech piłki podczas rozgrzewki przelatują nad siatką lub liną, zamiast pozostawać po tej samej stronie.

Połącz ćwiczenia przyjęcia i rozgrywki z trzecim kontaktem nad siatką.

Niech zawodnicy częściej inicjują akcje, podczas gdy trener obserwuje i udziela im informacji zwrotnej.

Celem nie jest wyeliminowanie wszystkich ćwiczeń izolowanych. Czasami zawodnicy mogą odnieść korzyści ze skupienia się na jednym konkretnym ruchu. Kluczowe jest jednak zapewnienie, aby ćwiczenia izolowane nie zdominowały treningu ani nie zastąpiły sytuacji, w której dana umiejętność musi ostatecznie zostać wykorzystana.

Trenuj grę, w którą faktycznie grają zawodnicy

Zawodnicy potrzebują okazji do kontaktu z piłką, ale liczba tych kontaktów nie jest jedyną miarą wartościowego treningu.

Istotne są również informacje dotyczące każdego kontaktu.

Skąd pochodziła piłka? Co wydarzyło się przed kontaktem? Jakie są dostępne opcje na dalej? Czy trzeba przeskoczyć siatkę? Czy przeciwnicy dostarczają informacji wizualnych? Czy zawodnik musi się poruszyć, podjąć decyzję i dostosować się?

Treningi stają się bardziej wartościowe, gdy pytania te są w naturalny sposób wplecione w ćwiczenia.

Trener nie musi kontrolować każdej piłki. Jego rolą jest stworzenie warunków, w których zawodnicy nauczą się rozpoznawać sytuacje i znajdować rozwiązania.

Podczas rozgrzewki korzystajcie z siatki. Wykorzystujcie ją podczas ćwiczeń przyjęć, wystawienia i obrony. Niech piłka przemieszcza się z jednej strony na drugą, dając zawodnikom możliwość wykonania pełnej sekwencji gry.

W końcu w siatkówkę nie gra się przeciwko ścianie, plecami do trenera ani wyłącznie po jednej stronie boiska.

Gra toczy się nad siatką.