Darmową piłkę często traktuje się jako łatwą piłkę, którą należy bezpiecznie oddać przeciwnikowi. Polecenie jest zwykle proste: przebij piłkę przez siatkę, wróć do ustawienia i przygotuj się do kolejnej fazy wymiany.

Ale dlaczego mamy ułatwiać przeciwnikowi grę?

Nawet gdy zespół nie może już wyprowadzić pełnego ataku, trzecie odbicie nadal można wykorzystać do wywarcia presji. Zamiast oddawać niegroźną darmową piłkę, zawodnicy mogą nauczyć się przebijać ją w wybrane miejsce tak, by utrudnić grę przeciwnikowi i wykorzystać sytuację taktycznie.

John Kessel, trener siatkówki z międzynarodowym doświadczeniem i instruktor FIVB poziomu 5, nazywa taką piłkę złośliwą piłką: zagraną z konkretnym zamiarem i utrudniającą przeciwnikowi zorganizowanie skutecznego ataku.

Ta koncepcja jest ściśle związana z szerszą filozofią trenerską Kessela. W naszych wcześniejszych artykułach, Trening i planowanie dla 99,9 procent i Korzystaj z siatki, omówiliśmy jego podejście, w którym nacisk kładzie na ćwiczenia odzwierciedlające grę, podejmowanie decyzji i pozwalanie zawodnikom na samodzielne rozwiązywanie sytuacji, z którymi rzeczywiście spotykają się podczas meczu.

Problem z tradycyjnym treningiem darmowej piłki

Na wielu treningach trener stoi obok boiska z wózkiem na piłki. Uderza lub przerzuca piłkę przez siatkę, a zespół ją dogrywa i wyprowadza atak.

Choć może się to wydawać logiczną metodą treningową, ma ona istotną wadę: to trener za każdym razem wykonuje trzecie odbicie. W rezultacie to on najwięcej ćwiczy przebijanie piłki przez siatkę, choć właśnie zawodnicy potrzebują tej umiejętności podczas meczów.

Piłka często jest też zagrywana z miejsca, które nie odpowiada warunkom meczowym. Trener stojący poza boiskiem w pobliżu strefy 4 posyła piłki pod kątem, który znacznie rzadziej występuje w meczu. Takie piłki są zwykle zagrywane dokładniej i łatwiej je przewidzieć niż piłki ratowane w trudnych sytuacjach, z którymi zawodnicy muszą sobie radzić podczas rywalizacji.

W meczu zawodnicy mogą być zmuszeni do przebicia piłki przez siatkę odbiciem oburącz dolnym z zachwianej pozycji, ratunkowym odbiciem jednorącz, atakiem z miejsca lub kontrolowanym plasem. Zdarza się też, że muszą gonić niedokładnie dograną piłkę w kierunku linii bocznej albo końcowej, a następnie znaleźć sposób na dokończenie akcji.

Takie sytuacje są częścią siatkówka poza systemem i należy je regularnie ćwiczyć, zamiast skupiać się wyłącznie na idealnych sytuacjach.

To właśnie z takimi sytuacjami zawodnicy powinni uczyć się radzić samodzielnie.

Rozpoznawaj sytuację wcześniej

Kolejnym problemem w tradycyjnym treningu darmowej piłki jest moment reakcji zawodników.

Wielu trenerów uderza dłonią w piłkę, sygnalizując, że za chwilę zostanie przebita darmowa piłka. Zawodnicy pierwszej linii odsuwają się wtedy od siatki, a zespół zajmuje pozycje w obronie.

W meczu taka reakcja jest zwykle spóźniona.

Doświadczeni zawodnicy często już po drugim odbiciu przeciwnika rozpoznają, że nie będzie on w stanie wyprowadzić pełnego ataku. Gdy drugiej piłki nie da się wystawić do atakującego, trzecie odbicie prawdopodobnie będzie przebiciem oburącz dolnym, oburącz górnym lub kontrolowanym atakiem.

W tym momencie zespół powinien już zacząć się przestawiać. Zawodnicy pierwszej linii odsuwają się od siatki, zawodnicy drugiej linii korygują swoje ustawienie, a rozgrywający przygotowuje się do drugiego odbicia.

Zespół nie jest już nastawiony wyłącznie na obronę — przygotowuje się, by wykorzystać nadlatującą piłkę do kontrataku.

Trenerzy powinni więc unikać uczenia zawodników reagowania wyłącznie na komendę lub odgłos uderzenia dłonią w piłkę. Zamiast tego zawodnicy powinni uczyć się odczytywać ustawienie ciała przeciwnika, jakość drugiego odbicia i możliwości dalszego rozegrania akcji.

Zamieniaj każdą darmową piłkę w piłkę ofensywną

Nie trzeba mocno uderzyć piłki, żeby wywrzeć presję na przeciwniku.

Odbiciem sposobem dolnym lub górnym również można zagrać w konkretnym celu. Nie powinno chodzić jedynie o przebicie piłki nad siatką. Zawodnicy powinni starać się jak najbardziej utrudnić przeciwnikowi wyprowadzenie kolejnego ataku.

Warto kierować piłkę:

do strefy 1 lub 2;
na rozgrywającego lub w miejsce, z którego się przemieszcza;
między dwóch obrońców;
w inne niebronione miejsce na boisku przeciwnika.

Piłki kierowane do stref 1 i 2 mogą być szczególnie skuteczne. Z tych miejsc rozgrywający często musi wystawiać pod trudniejszym kątem. Gdy rozgrywający jest zmuszony wykonać pierwsze odbicie, wystawę musi przejąć inny zawodnik, co zwykle ogranicza możliwości ataku przeciwnika.

Zawodnicy powinni uczyć się obserwować boisko przeciwnika przed przebiciem piłki:

Gdzie jest rozgrywający?
Który zawodnik nadal się przemieszcza?
Gdzie jest najwięcej wolnego miejsca?
Kto wygląda na zawodnika, który może mieć trudności z pierwszym odbiciem?

Dzięki temu trzecie odbicie przestaje być tylko techniczną koniecznością, a staje się decyzją taktyczną.

Niech trener wykonuje drugie odbicie

Prostym sposobem na zbliżenie treningu darmowych piłek do warunków meczowych jest zmiana roli trenera.

Zamiast przebijać piłkę nad siatką w trzecim odbiciu, trener wykonuje drugie odbicie. Zawodnik musi wtedy zdecydować, jak zakończyć akcję.

Trener może różnicować wysokość i dokładność dogrania. Niska piłka może wymagać odbicia sposobem dolnym w wybrane miejsce. Piłka na średniej wysokości daje zawodnikowi możliwość odbicia sposobem górnym lub wykonania precyzyjnej kiwki. Wyższa piłka może pozwolić na atak z miejsca, plas, a nawet pełny atak z wyskoku.

Trener powinien także dogrywać piłki z różnych miejsc. Przestawiaj wózek z piłkami po boisku, zamiast zawsze stać przy strefie 4. Rozpoczynaj akcje z głębi boiska, przy liniach bocznych i przy linii końcowej. Od czasu do czasu zmuszaj zawodnika do dobiegnięcia do niedokładnie dogranej piłki przed wykonaniem trzeciego odbicia.

W ten sposób powstają sytuacje znacznie bardziej zbliżone do tych, z którymi zawodnicy mierzą się podczas meczów. Możesz też wykorzystać ćwiczenia gry poza systemem aby częściej trenować takie nietypowe i nieprzewidywalne sytuacje.

Pozwól zawodnikom popełniać błędy

Kiedy zawodnicy po raz pierwszy mają przebijać przez siatkę trudne piłki w wybrane miejsca, będą popełniać błędy. Niektóre piłki trafią w siatkę, inne wylecą na aut albo trafią dokładnie tam, gdzie przeciwnik chciałby je dostać.

To część procesu uczenia się.

Jeśli trener od razu wróci do polecenia, by po prostu bezpiecznie przebić piłkę przez siatkę, zawodnicy nigdy nie wypracują pewności siebie ani kontroli nad piłką potrzebnych do podejmowania lepszych decyzji.

Potrzebują powtórzeń, żeby nauczyć się:

jaka technika sprawdza się w danej sytuacji;
gdzie mogą pojawić się wolne miejsca;
na jakie ryzyko warto sobie pozwolić.

Nie chodzi o to, żeby od początku każda piłka przebijana trzecim odbiciem trafiała idealnie w wybrane miejsce. Chodzi o to, żeby zawodnicy obserwowali, myśleli i stopniowo podejmowali lepsze decyzje.

Dobrze zagrana trudna piłka nie zawsze od razu daje punkt. Może po prostu zmusić przeciwnika do przemieszczenia się, uniemożliwić rozgrywającemu wykonanie drugiego odbicia lub ograniczyć liczbę zawodników gotowych do ataku. Te drobne przewagi mogą zadecydować o dalszym przebiegu wymiany.

Trenuj również zespół przyjmujący piłkę

Zespół przyjmujący piłkę musi nauczyć się traktować ją jako szansę.

Gdy przeciwnik nie może rozegrać pełnej akcji w ataku, zespół przyjmujący piłkę powinien być gotowy do zorganizowania skutecznego kontrataku. Oznacza to dokładne pierwsze odbicie, przygotowanie kilku zawodników do ataku i wybór najlepszego wariantu ataku.

Dobry trening przyjęcia i pierwszego odbicia pozostaje więc ważny, nawet gdy piłka lecąca od przeciwnika wydaje się stosunkowo łatwa.

Zadanie staje się jednak trudniejsze, gdy przeciwnik nauczy się przebijać trudne piłki zamiast oddawać łatwe piłki za darmo. Piłka skierowana na rozgrywającego, w tylny narożnik boiska lub między dwóch zawodników może zaburzyć standardową organizację gry zespołu przyjmującego.

Właśnie dlatego ta metoda przynosi korzyści obu stronom. Jeden zespół uczy się wywierać presję trzecim odbiciem, a drugi — utrzymywać organizację gry, gdy piłka od przeciwnika nie jest tak łatwa, jak się spodziewano.

Wykorzystuj trudne piłki w ćwiczeniach opartych na grze

Tę zasadę łatwo wprowadzić do gry sześciu na sześciu, ale można ją też ćwiczyć w grach w mniejszych składach.

Sprawdzą się między innymi:

King of the Court, Speedball lub gry typu wash;
gry trzech na trzech i czterech na czterech;
siatkarski tenis lub gry na jedno odbicie.

Trener może przyznać dodatkowy punkt, gdy zespół:

skieruje piłkę trzecim odbiciem do strefy 1 lub 2;
zmusi rozgrywającego do pierwszego odbicia;
uniemożliwi przeciwnikowi rozegranie pełnej akcji w ataku.

Innym rozwiązaniem jest przyznawanie punktów tylko wtedy, gdy zespół celowo zagra piłkę w wyznaczony obszar. Zachęca to zawodników do spojrzenia na boisko przeciwnika przed odbiciem.

Zasady nie powinny być tak skomplikowane, żeby zawodnicy skupiali się bardziej na zapamiętywaniu systemu punktacji niż na grze w siatkówkę. Zwykle wystarczy jeden jasno określony cel taktyczny.

Od “byle przebić” do “wywrzyj na nich presję”

W przypadku młodych lub początkujących zawodników ważne jest oczywiście, by najpierw nauczyli się przebijać piłkę przez siatkę. Jeśli już samo przebicie piłki trzecim odbiciem sprawia trudność, wymaganie precyzyjnego kierowania jej w wybrane miejsce może być przedwczesne.

Gdy jednak zawodnicy opanują kontrolę nad piłką w wystarczającym stopniu, polecenie powinno się zmienić.

Zamiast mówić:

“Po prostu przebij piłkę przez siatkę”.”

Zapytaj:

“Gdzie możesz posłać tę piłkę, żeby utrudnić grę przeciwnikowi?”

To może wydawać się drobną zmianą, ale zmienia podejście zawodników do gry. Uczą się obserwować przeciwnika, dostrzegać wolne miejsca na boisku, dokonywać wyborów taktycznych i brać odpowiedzialność za własne decyzje.

Darmowa piłka nie musi być prezentem dla przeciwnika. Nawet gdy nie da się już wyprowadzić pełnego ataku, zespół nadal może wywierać presję i wpływać na dalszy przebieg wymiany.

Nie ucz zawodników wyłącznie bezpiecznego przebijania piłki przez siatkę. Naucz ich, by przy każdym trzecim odbiciu zagrywali piłkę z konkretnym zamiarem, tak aby sprawiała przeciwnikowi trudność i dawała przewagę taktyczną.

Przećwicz te sytuacje na najbliższym treningu siatkarskim

Chcesz częściej ćwiczyć na treningach podejmowanie decyzji w warunkach zbliżonych do gry? Sprawdź nasze ćwiczenia siatkarskie na przejście z obrony do ataku lub skorzystaj z VolleyballXL, aby zaplanować kompletny trening siatkarski poświęcony przejściu z obrony do ataku, obronie i grze poza systemem.

Przestań uczyć oddawania piłek za darmo